piątek, 1 czerwca 2018

Wycieczka po imperialnej Rosji (Siergiej Michajłowicz Prokudin-Gorski)

W przypadku tak wielokulturowych organizmów politycznych zazwyczaj mówi się o mozaice, ale w tym przypadku być może lepszym nawiązaniem byłby... barwny dywan. Do dziś, najczęściej w kontekście humorystycznym, mówi się o rosyjskich dywanach na ścianach. W tym skojarzeniu Rosji z dywanem jest zaskakująco wiele prawdy. 

Współczesne śmieszkowanie z dywanów robiących za tło do zdjęć, już chyba nieco przeterminowane, bo Rosja się zmieniła, dotyczy realnej mody, która z kolei wyrosła na bazie przyzwyczajeń wyniesionych z dawnego ustroju. Ściany ciasnych mieszkań sowieckich przyozdabiano dywanami, nie tylko z powodów estetycznych i jako znak ekonomicznego sukcesu (w nowym budownictwie było po prostu zimno i przewiewnie - cienkie ściany, hałasy sąsiedzkie). Upodobania do dywanów mają w Rosji znacznie dłuższą tradycję, związaną z kulturowym położeniem między Europą i Wschodem. I w Polsce dywany sprowadzano jako orientalny dodatek do wystroju wnętrz, który miał świadczyć o statusie. Rosja imperialna miała jednak ten egzotyczny Bliski Wschód w swoich granicach jeszcze na początku XX wieku. Patrząc na zdjęcia Siergieja Michajłowicza, widzimy różnorodność kulturową niczym wielokolorowy wzór utkany z różnych tradycji, religii i pochodzenia etnicznego.

Chłopskie dziewczęta, 1910



Siergiej Michajłowicz Prokudin-Gorski był niezwykłą postacią. Z wykształcenia chemik, z zamiłowania podróżnik i fotograf. Wybierał się w najdalsze, najbardziej egzotyczne zakątki Rosji, by zrealizować wielki plan. Jego badania nad kolorową fotografią zaowocowały wyprawą w głąb imperium około 1905 roku.  Głównym celem miała być edukacja dzieci dotycząca różnorodnej historii i kultury Rosji, a także modernizacji kraju, w którym rozpoczęto industrializację. Jego pomysł wsparł car Mikołaj II. Fotograf otrzymał specjalny wagon-ciemnię oraz upoważnienia do wejścia na każdy teren Imperium, dobre kontakty z carską administracją. Udało mu się utrwalić nieistniejący już świat sprzed I wojny światowej ze starymi cerkwiami obok nowych fabryk i torów kolejowych kładzionych na odległych, pustych ziemiach.


Ekspedycja na Ural, 1912


Możajsk, 1911


Drezyna, kolej Murmańska, 1915

Po tym, gdy władzę w Rosji przejęli bolszewicy, zabito rodzinę carską i zaczęto wprowadzać nowy porządek, fotograf osiedlił się we Francji, gdzie zmarł w 1944 roku. Posiadane przez niego szklane negatywy zostały wykupione od jego spadkobierców przez Bibliotekę Kongresu Stanów Zjednoczonych. W 2001 Biblioteka stworzyła wystawę pt. The Empire that was Russia. Płyty szklane zostały zeskanowane i przy pomocy technik komputerowych utworzono zdjęcia, które możemy dziś podziwiać dzięki sieci. W 2004 praca nad zdjęciami bardzo przyśpieszyła dzięki zastosowaniu automatyki w obróbce skanów.

Siergiej Michajłowicz wykonywał trzy zdjęcia monochromatyczne, z trzema różnymi filtrami, w prawie tym samym czasie. Później używał lamp dających odpowiedni kolor, i wyświetlał wszystkie trzy zdjęcia uzyskując efekt pełnego koloru. Eksperymentował również z wywoływaniem zdjęć na papierze, ale cały proces był bardzo powolny i trudny. Zdjęcia w poszczególnych kolorach wykonywane były w czasie krótkim (rzędu sekundy), ale na tyle długim, żeby ostateczny efekt nie był do końca zadowalający: wokół postaci wykonującej jakiś ruch widać potrójne kolorowe krawędzie, tak samo "tęczuje" woda czy dym. Obecnie możliwe jest zminimalizowanie tego efektu dzięki cyfrowej obróbce.

Chata osadnika, 1910

Chłopi podczas zbioru siana, 1909

Greckie kobiety i dzieci podczas zbiorów herbaty w Gruzji, 1910

Rosyjscy osadnicy, 1910


Dacza, domek letniskowy, 1910

Kaplica cmentarna w Ostaszkowie, 1910

Kaplica Mikołaja Cudotwórcy, 1910

Kościół w Wetłudze, Rosja przeduralska, 1910

Możajsk, 1911

Piec kaflowy z Pałacu Książęcego w Rostowie Wielkim (Jarosławskim), 1911

Pustelnia Niłowo-Stołobieńska (męski monastyr) na wyspie Stołbnyj, 1910
To piękne miejsce ma ponurą historię związaną nie tylko z Rosjanami. Niedaleko Ostaszkowa, na wysepce Stołobnyj (Столобный) i na półwyspie Swietlica (Светлица), na jeziorze Seliger istniał w XVII–XIX wieku klasztor. W latach 20. i 30. XX wieku funkcjonował tu obóz pracy dla małoletnich. W 1939–1940 założony został tu przez NKWD obóz dla polskich jeńców wojennych (8397 osób w 1939 roku, 6570 w 1940 roku), rozstrzelanych w Kalininie (obecnie Twer) i pogrzebanych w ośrodku rekreacyjnym NKWD położonym nieopodal Miednoje.

Wioska rybacka (Fishing Settlement), 1915

Gruzinka, 1910

Kuracjusze w Borżomi, 1907. Borżomi (obecnie Gruzja), to popularny do dziś kurorty w górach Kaukazu znany z wód mineralnych. 

Pałac Likani, dziś Gruzja, 1910. Letnia rezydencja Romanowów w czasach sowieckich przeszła na własność państwa i była odwiedzana przez prominentnych urzędników i samego Józefa Stalina. 

Kazachowie na stepie, 1911

Para z Dagestanu, 1910

Suchumi, Abchazja, widok na zatokę, 1910

Wybrzeże Morza Czarnego, 1910


Kobieta z Armenii, 1910

Alim Khan, emir Buchary, 1911

Buchara, 1911

Kebab, Samarkanda,1911

Kupiec, 1911

Nauczyciel i żydowskie dzieci, Samarkanda, 1911

Samarkanda, 1910


Na tej stronie (klik) znajdują się fotografie Siergieja Michajłowicza zestawione z fotografiami z 2003 roku - jak wyglądały i jak wyglądają w 2003 roku miejsca, które fotografował.
Rosyjska strona (klik) ze wszystkimi zdjęciami, także tymi nieopracowanymi cyfrowo.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Witam w mojej baśni!
Zostawiając komentarz, tworzysz to miejsce razem ze mną.
Ze względu na spam moderuję komentarze do starszych postów.